pk-zundert

Zoals u waarschijnlijk weet staat dit kerkje bekend als het van Goghkerkje, gelegen aan het van Goghplein met het standbeeld van de beeldhouwer Ossip Zadcin voorstellend de broers Theo en Vincent van Gogh. Het is van oorsprong een Nederlands Hervormde Gemeente, die in 1990 gefedereerd is tot een Samen Op Weg gemeente met de Gereformeerde- en de Lutherse kerkgemeenschap. Het is nu de Protestantse Kerk Zundert.

Protestanten waren er al in de 17e eeuw en vanaf 1615 had Zundert een eigen predikant. In de consistorie hangt een bord met de namen van alle predikanten, die er tot nu toe geweest zijn. Een eigen kerk had men niet, maar de landsregering, de Staten Generaal, die protestants was, wees de protestanten na de Vrede van Munster in 1648 de Rooms Katholieke kerk toe. Dat gaf in die tijd veel wrijving tussen katholieken en protestanten.

Dit duurde zo voort tot in ±1800 Napoleon Bonaparte godsdienstvrijheid verordonneerde en de katholieken hun eigen kerk terugkregen. De Fransen deelden hier immers de lakens uit. De protestanten in Zundert moesten de door hen bijna 200 jaar in gebruik zijnde katholieke kerk dus weer terug geven aan de katholieken. Er moest dus een andere kerk komen. Er werd een nieuwe kerk gebouwd, schuin tegenover het gemeentehuis van Zundert.

In 1849 werd tot predikant van deze gemeente bevestigd Ds. Theo van Gogh. Hij werd bevestigd door zijn vader Vincent van Gogh, die predikant was in Breda. In Breda kunt u op een begraafplaats de graven vinden van de grootouders van Vincent van Gogh.

In 1852 wordt een jongetje, Vincent geboren, dat echter bij de geboorte stierf. Zijn grafje vindt u hier op het kerkhof. Een jaar later op 30 maart 1853 wordt een tweede Vincent geboren, de later beroemde schilder. Het koperen doopvont aan de preekstoel is nog steeds hetzelfde waaruit vader van Gogh ook zijn zoon Vincent heeft gedoopt. In Zundert heeft Vincent zijn jongensjaren doorgebracht, heeft hier op school gezeten en ging zondags mee naar de kerk. Het idee dat Vincent van Gogh hier regelmatig onder het gehoor van zijn vader was en waarschijnlijk gezeten heeft in een van de banken is toch wel heel bijzonder. Hij heeft over de Zundertse hei gezworven en schrijft daar later ook over in brieven aan zijn broer Theo. Iedere zondag wordt hier kerk gehouden en was in de vroegere tijd de verhouding met de katholieken niet best, vandaag de dag kunnen we spreken van een uitstekende verstandhouding.

Het voorgaande bekijkend zou je haast gaan denken dat deze kerk gebouwd is ter nagedachtenis aan Vincent van Gogh. Dit is echter niet het geval. Zoals u aan het jaartal boven op de kansel kunt zien dateert deze kerk uit 1805.

Om deze kerk te laten bouwen moest het kapitaal van ƒ 5.600,00 worden neergeteld. Maar ook toen al gold "alle waar is naar z'n geld" want de kwaliteit van het gebouw was niet best en er moesten regelmatig restauraties plaats vinden om de kerk niet te laten verpauperen. Een van de restauraties is nog met steun van koning Willem I gerealiseerd.

De laatste restauratie vond plaats in 1994 en was wel zeer ingrijpend. De hele kerk werd ontruimd, inclusief banken, betimmering en preekstoel. Alle muren werden afgebikt, opnieuw bezet en van een nieuwe verflaag voorzien. Er werd een galerij gebouwd, waarop een gloednieuw pijporgel werd geplaatst. Op de zolder kwamen verschillende nieuwe balken en het hele torentje werd vervangen. Alleen deze laatste restauratie heeft al ƒ 500.000,00 gekost.

De kleine protestantse kerkgemeenschap van Zundert kon dit bedrag niet zelf opbrengen en werd voor het grootste deel daarin bijgestaan door de Zundertse 'Stichting Ad Usus Pios', hetgeen betekent: 'Tot vroom gebruik'. Deze stichting werd in 1913 opgericht door enkele vooraanstaande protestanten o.a. burgemeester Van de Wall, de enige protestantse burgemeester die Zundert heeft gekend en de toenmalige predikant Ds. Van Haaften. Zij besloten kapitaal bijeen te brengen met het doel de protestantse eredienst te steunen. Naar verluid zouden de stichters ƒ 120,00 in de stichting hebben gestort en met dit kapitaal is de stichting aan het werk gegaan. In de loop der jaren heeft de 'Stichting Ad Usus Pios' een behoorlijk vermogen opgebouwd, waarvan de vruchten thans nog steeds aan onze kerk ten goede komen.

Sinds 1974 is het kerkgebouw onder toezicht van Monumentenzorg geplaatst.

De kerk is in het bezit van 2 prachtige zilveren avondmaal bekers die in 1766 door de diaconie zijn geschonken.

In 1939 ontving de kerk een torenklok met in de rand de inscriptie "Hij die U roept is getrouw". Tijdens de tweede wereldoorlog van '40-'45, heeft de bezetter deze klok gevorderd. Dank zij een gift door de familie Van de Wall is er sinds 1952 weer eenzelfde, maar nieuwe klok in de toren, met dezelfde inscriptie.

Door de Maatschappij van Welstand werd kort na de restauratie, in 1995, de grote kroonluchter geschonken.

De huidige samenstelling van de gemeente is officieel 300 leden waarvan diverse gastleden woonachtig zijn in België.

Het aantal mensen die de zondagse eredienst bijwonen ligt tussen de 40 en 60 waarvan in de zomer de toeristen ook deel van uit maken.

Op het kerkhof rondom de kerk, waarvan de graven tot nu toe nooit geruimd zijn, liggen voor Zundert bekende mensen met de namen: Van der Hoeven, Van de Wall, maar ook onbekende, Engelse vliegers, Duitse soldaten en mensen die in de oorlog moesten vluchten uit Zeeland, toen Walcheren in 1944 onder water werd gezet. Sommigen zijn hier gestorven.

Voor gegevens is dankbaar gebruik gemaakt ven het boekje: De hervormden in Zundert en Rijsbergen, deel 35, van: Publicaties van het Archivariaat "Nassau-Brabant" door G.J. van Donschot, uitgegeven in juni 1976.